Stran ve dil

Kürt kültüründe en güçlü ve canlı taraf halk kültürüdür. Özellikle söze dayalı Kürt kültürü, tüm baskı ve engellemelere rağmen, Kürt dilinin korunması ve gelişmesi için en parlak ve en canlı pınardır. Bu halk kültürün hem sözlü olarak dillerde yaşaması, gelişmesi hem de yazılı ve dijitalleşmiş bir kültür haline gelmesi gerekiyor. Yeni ve modern Kürt kültürü bunun üzerine kurulacak ve ilerleyecektir. Bu kaynaktan su içmeyen sanatçılar faydalı ve güzel ürünler ortaya çıkaramaz. Elbette bu popüler kültür bilimsel inceleme ve araştırma saha olmalı, bu alanda akademik çalışmalar yapılmalıdır.

Belediyelerin çatısı altında akademi, Dengbêj Evi, konservatuar gibi kurumların kurulması önemliydi ancak ne yazık ki kayyumlardan sonra bu kurumlar ortadan kaldırıldı. Umarım yeni dönemde belediyelerimiz bu konuda daha iyi, daha büyük çalışmalar yaparlar. Ancak resmi kurumların ötesinde, sivil alanda çalışmak önemli ve kalıcıdır. Bu nedenle Ma Müzik, MKM ve Dicle-Fırat Kültür Merkezi gibi kurumların çalışmaları çok önemli.

Bu kurumlarda müzik eğitimi kadar dil ve kültür alanında da güçlü bir eğitim olmalıdır. Sanatçılar müzik alanında olduğu kadar dil alanında da yetişmelidir. Bir sanatçı, müzik makamlarını, notaları ve müziğin diğer özelliklerini bildiği gibi, Kürt dilinin üslup ve özelliklerini, şarkıların sözlerini de buna göre gözden geçirmelidir. Sadece şarkı sözlerini ezberlemek yeterli değil; bir müzik parçasının müziği üzerinde nasıl titiz bir çalışma yürütülüyorsa, yeni bir renk ve içerik vermek istiyorsa, şarkının sözlerine de aynı titizlikle yaklaşmalıdır. Sanatçılar Kürt dilinin kural ve kaidelerine bilmeli ve gözönünde bulundurmalıdır. Mesela Kürtçenin kurmancî ve kirmanckî lehçelerinde erillik, dişilik özelliği vardır, sanatçı bunun bilincinde olmalıdır. Unutmayalım ki günümüzde birçok genç Kürtçe dil kurallarını bu stranlardan duyuyor, öğreniyor. Bu stranlardaki Fiil çekimi de Kürt dilinin gramerine uygun olmalıdır.

Halk şarkıların özgünlüğünün korunması gerektiği doğrudur, ancak şarkı sözlerindeki dilbilgisi kuralları önemli düzeyde ihlal edilmişse, orijinalliği korumak adına buna göz yumamayız. Ne yazık ki, bu konuda birçok hata ve yanlışlık var. Ancak burada örnek olarak iki şarkıdan bahsetmek istiyorum. Bunlardan biri de Ayfer Düztaş’ın okuduğu “Hey Narim” parçası:

Gildir gildir baran e[1]

Îşev şeva yaran e

Yarê lawikê belî ye

Şarê reş li serî ye

Bu parçanın sözlerinde sözcüklerin cinsiyetinin ters yüz olduğu anlaşılıyor. Örneğin “şar” kelimesi dişi bir sözcüktür, bu yüzden de “şara reş” denmesi gerekiyor, ancak bazı sözcüklerin cinsiyeti bölgelere göre değişkenlik gösterebiliyor. Bazı kelimeler bazı bölgelerde erkek, bazılarında bir bölgede dişi olarak kullanılırken bazılarında eril olarak kullanılabiliyor. Bu yüzden de “şarê reş” tamlaması makul görülebilir. Ancak hiçbir şekilde “lawik” kelimesinin cinsiyeti hiçbir şekilde değişkenlik göstermez. Ayrıca, “lawik” erkek olduğuna göre onun sevdiği yar da kadın olmak durumunda. Öyle ise yukarıda verilen sözler şu şekilde olmalı:

Gildir gildir baran e

Îşev şeva yaran e

Yara lawkêm belî ye

Şara reş i li sêrî ye.

Bir örnek de Mem Ararat’ın söylediği “Çîçekê” parçasından verelim. Mem Ararat sadece bir şarkıcı değil, aynı zamanda bir yazar olduğu için bu dil yanlışlarına daha fazla dikkat etmesi gerekir:

Xwezîya tu dotmam ba[2]

Ez ji te ra pismam ba

Gula baxê min ba

Bilbil û şîlan ba

Bu parçada şahıs ekleri buhar olup uçmuş sanki. Çekime giren “bûn (olmak)” fiili, gerçekleşmemiş istek kipinde çekilince birinci şahıs için “bûma”, ikinci şahıs için “bûyayî” forma girer, ancak bu bazı bölgesel ağızlarda “bama” , “bayî” şeklinde kullanılır, bu da bir müzik parçası için normaldir. Ancak şahıs eklerinin tamamen atılması kabul edilemez. Ayrıca parçadaki “bilbil û şîlan” de anlam olarak pek uyumlu değil, onun yerine “bilbilê şeyda” denmesi daha uygun olurdu. Sanatçı Sîmar “bilbil û fîxan” kullanmış, o daha doğru bence. Sîmar yukarıda verdiğimiz dizeleri de şu şekilde okuyor:

Xwezîya tu dotmam ba

Tu ji te ra pismam bam

Gula li baxê min ba

Bilbil û fîxan bam

O da ikinci tekil şahıs ekini kullanmamış, ancak birinci tekil şahısı kullanmış. Sonuç olarak bu parçanın verilen sözleri de şu şekilde olmalı:

Xwezîya tu dotmam bay

Ez ji te ra pismam bam

Gula baxê min bay

Bilbilê şeyda bam

Kaynakça:

[1] Güldür güldür yağmur var

Bu gece sevenlerin gecesi

Sevdiğim oğlanın yari bellidir

Başında siyah şarı var

[2]Keşke sen bana amca kızı olaydın

Ben de sana amcan oğlu
Benim bağımın gülü olaydın

Ben de bülbülü şeyda

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
mrbahis
pendik escort
beylikdüzü escort
aresbet
şutbet
kalebet
supertotobet
betpas
restbet
onwin
lordbahis
ligobet
kolaybet
betpark
betmatik
oslobet
milosbet
masterbetting
matadorbet
maksibet
oslobet
xslot
tarafbet
betgaranti Giriş
Pendik escort
veslot
betturkey
betovis
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
mostbet
venüsbet
winxbet
orisbet
padişahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
polobet
pusulabet
redwin giriş
limanbet
markajbet
matadorbet
meritking
matbet
milanobet
milosbet
mobilbahis
asyabahis
slotbar
xslot
rexbet
romabet
sahabet
savoybetting
savoybetting
sekabet
setrabet
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
betist
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betonred
bahisal
bahiscom
betturkey